Renaturyzacja jezior

Renaturyzacja jezior w gminie Łąck, powiat płocki

Jezioro Zdworskie gmina Łąck, powiat płocki jest największym akwenem w województwie mazowieckim o pow. 342ha. W 2003 r wystąpiła susza hydrologiczna, która spowodowała katastrofę ekologiczną na skutek, której zanotowano zmniejszenie zasobów wodnych akwenu o około 1,5 mln m3, a poziom wody obniżył się o 0,41m. W efekcie nastąpił ponadnormatywny wzrost azotu i fosforu w toni wodnej oraz uwalnianie się siarkowodoru z upłynnionych osadów dennych, co doprowadziło do masowego śnięcia ryb i zamykania kąpielisk.

W związku z powyższym 8 września 2004 roku z inicjatywy ówczesnego Starosty Płockiego zostało podpisane porozumienie w sprawie renaturyzacji jezior w gminie Łąck, powiat płocki przez sygnatariuszy:

  • Marszałek Województwa Mazowieckiego,
  • Wojewoda Mazowiecki,
  • Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Warszawie,
  • Zarząd Powiatu Płockiego,
  • Gmina Łąck,
  • Nadleśniczy Nadleśnictwa Łąck,
  • Agencja Nieruchomości Rolnych,
  • Miasto Płock,
  • Miasto i Gmina Gąbin,
  • Zarząd Okręgu Płocko-Włocławskiego Polskiego Związku Wędkarskiego.

Prace renaturyzacyjne:

  1. wykonano podziemny rurociąg tłoczny o średnicy 225 mm łączący pompownię Dobrzyków z jeziorami: Ciechomickim o długości 6,3km (od 1993r.) i Zdworskim o długości 7,5 km (od 2004r.). Woda przerzucana jest z prędkością 45 l/s za pomocą pompy zlokalizowanej w pompowni Dobrzyków. W latach 2005-2016 przepompowano z kanału Dobrzykowskiego do jezior ok 6,5mln m3 wody.

  2. na podstawie decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 18.01.2006 r. w wyznaczonych 8 kompleksach, corocznie na jeziorze Zdworskim wykaszana jest trzcina z powierzchni 15 ha. W latach 2004-20016 usunięto w ten sposób poza ekosystem jeziora ponad 1 300 ton suchej masy.

  3. w sezonie letnim (lata 2011-2014) ustawiane były bariery ze słomy jęczmiennej w obrębie najczęściej uczęszczanych plaż na jeziorze Zdworskim, które eliminują zakwity sinicowe. Ich demontaż odbywał się późną jesienią. Aby uniknąć wprowadzenia do jeziora dodatkowej, rozkładającej się materii organicznej słoma usuwana była poza ekosystem jeziora.
  4. wykonywano odmulanie północno-zachodniej części jeziora Zdworskiego przy pomocy pogłębiarki refulującej amfibii CONVER. Namuł został odłożony w przybrzeżne trzcinowisko, gdzie związki azotu zostały wbudowywane w strukturę trzciny. W latach 2008-2016 wydobyto ponad 15 000m3 namułu, co znacznie poprawiło cyrkulację wody w akwenie.

  5. w latach 2006-2008 w jeziorze Zdworskim umieszczono 126 modułów zawierających 3 213 małży z gatunku Dreissena polymorpha. Moduły te wykonane zostały z rur PCV, oplecione siatką i umieszczone wewnątrz metalowego stelaża. Eksperyment ten miał na celu sprawdzenie przeżywalności małży w toni wodnej jeziora i wykorzystanie ich możliwości filtracyjnych.

  6. na jeziorze Zdworskim w 2007 roku zostały wykonane fitobariery składające się z 640 plastikowych koszy wypełnionych roślinnością makrofitową. Wygrodzone barierą kompleksy wodne wykorzystywane były jako matecznik małży Racicznica zmienna - prowadzono obserwację jej wzrostu i rozrodu oraz miejsca prób inaktywacji fosforu w osadach dennych jeziora i możliwości zastosowania mikroorganizmów w celu mineralizacji osadów dennych.
  7. wykonano w roku 2008 przebudowę przepustu drogowego na cieku Wielka Struga w ciągu drogi powiatowej nr 336 Zofiówka – Korzeń wraz z budową zastawki i niezbędnymi urządzeniami hydrotechnicznymi. Uzyskano zwiększenie retencji jeziora Zdworskiego o 1,5 mln m3. Piętrzenie umożliwia ponadto utworzenie 1 mln m3 rezerwy przeciwpowodziowej poprzez możliwość krótkotrwałego podpiętrzenia wody o 0,3m. Rezerwa ta była wykorzystana podczas powodzi w 2010r.

  8. w 2009 roku  w północnej części jeziora Zdworskiego zostało wydzielone 0,5ha jeziora, gdzie została wykonana inokulacja osadów dennych. Polegała ona na rozpyleniu ok. 4,5 m3 osadu czynnego pochodzącego z oczyszczalni ścieków. Celami projektu było: zwiększenie liczby mikroorganizmów występujących w osadach dennych, przyspieszenie przemian biochemicznych zachodzących w osadach dennych, utrzymanie właściwego tempa mineralizacji w kolejnych sezonach.
  9. w 2008 roku zakupiono aerator falowy wypływu wody i podłączono go 600 m rurociągiem z PEHD ułożonym na dnie jeziora Zdworskiego do rurociągu zasilającego. Doprowadzana przewodem tłocznym średnicy 200 mm woda zamiast do strefy brzegowej, wprowadzana jest na ploso jeziorne. Stały laminarny dopływ wody na powierzchnię jeziora zdecydowanie zmienia parametry fizyczne i chemiczne płynącej wody powodując eliminacje rozwoju sinic. Aerator stwarza możliwość dozowania substancji przydatnych w procesie rekultywacji jeziora.

  10. wykonano w 2008 roku prace związane z odbudową zasilania jeziora Zdworskiego na cieku Wielka Struga wraz z robotami dodatkowymi obejmującymi wykonanie zastawki i stawu wstępnego na rowie R5. Na odcinku Wielkiej Strugi powyżej jeziora Zdworskiego wykonano bystrotok, 6 przepustów i 10 stopni gabionowych ze stałym piętrzeniem 0,6-0,8m oraz staw retencyjny na rowie R5 z zastawką piętrzącą i bystrotokami. Uzyskano zwiększenie retencji dolinowej cieku oraz ograniczenie przesiąkania wód powierzchniowych. Zabudowa progowa spowodowała zwiększenie retencji gruntowej. Staw wstępny na rowie R5 gromadzi wody powierzchniowe. Zbiornik stabilizuje jakość dopływającej wody do jeziora Zdworskiego.

  11. w latach 2011-2013 została wykonana sztuczna wyspa makrofitowa na Jeziorze Zdworskim. Celem było oczyszczanie toni wodnej ze związków azotu i fosforu poprzez system korzeniowy ok. 20 gatunków roślin posadowionych na wyspie. Największy udział procentowy ma trzcina pospolita, kosaciec żółty, turzyca błotna, karbieniec pospolity, szalej jadowity, mięta nadwodna, żabieniec babka wodna, bobrek trójlistkowy ze względu na to, że są to gatunki bardziej odporniejsze na trudne warunki atmosferyczne występujące na jeziorze np. silne falowanie. Pływająca konstrukcja ochronno-nośna wraz z podłożami roślinnymi umieszczonymi wewnątrz ma pole powierzchni 538,1m2 i obwód 97,8m.

  12. w 2015 roku wprowadzono nowy sposób zabezpieczania miejsc wykorzystywanych do kąpieli na jeziorze Zdworskim. Polega on na montażu kurtyn z materiału plandekowego i pływaków wypełnionych styropianem w miejscowości Koszelówka na wysokości dwóch ośrodków wypoczynkowych oraz ułożeniu w ich obrębie balotów ze słomy jęczmiennej. Powierzchnia jednego zabezpieczenia wynosi 4 100m2.

  13. przeprowadzono na jeziorze Zdworskim eksperyment z preparatami bakteryjnymi. W 2015 roku na akwenie ustawiono jedną zagrodę kontrolną o wymiarach 21x21m i cztery zagrody o wymiarach 12x12m. Wszystkie zagrody były posadowione pojedynczo, do których podawany był bentonit i probiotyki środowiskowe. W trakcie trwania eksperymentu analizowano następujące parametry: ogólna liczba bakterii, biomasa bakterii, liczba bakterii aktywnych metabolicznie, procent występowania bakterii aktywnych metabolicznie, biomasa bakterii aktywnych metabolicznie, liczebność heterotroficznych nanowiciowców i mikrowiciowców, tempo respiracji mikroorganizmów.
  14. W 2016r zrealizowano badania eksperymentalno-doświadczalne:
    • „Ocena możliwości wykorzystania mikroorganizmów występujących naturalnie w jeziorze Zdworskim do przeprowadzenia skutecznej mineralizacji materii organicznej zawartej w osadach dennych na podstawie doświadczenia laboratoryjnego”. Prace polegały na wytworzeniu szczepionki mikroorganizmów pochodzących z jeziora i zdolnych do szybkiego namnażania oraz efektywnej mineralizacji materii zalegającej w osadach.
    • „Ocena bioróżnorodności zespołów bakterii występujących naturalnie w jeziorze Zdworskim oraz zależności występujących między nimi. Ocena antybiotykoodporności mikroorganizmów”. Analiza prób wody wykazała wpływ antybiotyków pochodzących ze zlewni jeziora na mikroorganizmy naturalnie występujące w akwenie. W przeprowadzonych badaniach 47 antybiotyków stwierdzono, że zespoły bakterii w jeziorze Zdworskim były antybiotykooporne na 19 z nich. Najniższą wrażliwość na testowane antybiotyki stwierdzono wśród mikroorganizmów zasiedlających południowo-wschodnią część jeziora Zdworskiego.
    • „Określenie składu gatunkowego i struktury ichtiofauny na jeziorze Zdworskim na podstawie odłowów badawczych”. W wyniku przeprowadzonych połowów badawczych stwierdzono występowanie 12 gatunków ryb: krąp, leszcz, ukleja, wzdręga, karaś srebrzysty, karaś pospolity, jazgarz, okoń, sandacz, szczupak i sum europejski. Uwzględniając stosowaną w naszym kraju rybacką typologię jezior Zdworskie należy do typu sandaczowego. Zbiorniki tego rodzaju charakteryzuje niewielka ilość roślinności, mała przezroczystość wody oraz pojawiające się niedobory tlenu w warstwie przydennej.